KORONA virüs pandemisi; işlerimizi, hesaplarımızı ve psikolojimizi alt üst etti. Ve maalesef görünen o ki, bir süre daha bu virüs belasıyla yaşamaya devam edeceğiz. Dolayısıyla iş planlarımızı, yatırımlarımızı ve hedeflerimizi buna göre belirlememiz gerekiyor. Fazla risk almamak belki de en önemli önlem olacaktır. Diğer taraftan değişen koşullara göre hızlı reaksiyon göstermek ve anlık bile olsa fırsatları kovalamak da son derece önemli. Şunu bilmeliyiz ki; işler birden bire düzelmez ve biz, o eski parlak günlerimize dönemeyiz. Yani şimdi bugüne konsantre olma zamanı; hem de çok iyi şekilde... Otobüsçüler, karantina nedeniyle 2.5 ay kontak kapattı. Ardından hem kapasite sınırlandırılması hem de insanların özel araçları tercih etmesi nedeniyle tatsız bir sezon geçirdi. Sezon demek ne kadar doğru ise! Bir tek umut kaldı; ‘bari okullar açılsa’... Milli Eğitim Bakanımız, ilk ve orta dereceli okullarda uzaktan eğitim verileceğini açıklamıştı. Ardından, meslek liselerinin ve devlet okullarındaki bazı sınıfların yüz yüze eğitime geçmesi kararlaştırıldı. Servisçiyi en çok sevindiren nokta ise, özel okulların yüz yüze eğitimle başlaması oldu.   Kısmi de olsa yüz yüze eğitimlerin başlamasının, sektöre muhakkak canlılık getireceğine inanıyorum. Bu da, yılın son çeyreğinde 27’lik araç segmentine canlılık getireceği kanaatindeyim. Özellikle de ikinci el kısmında. Sıfır araçta ise döviz ve faiz etkenlerinin artmasından dolayı, satış adetlerinin azalacağını öngörüyorum. Sıfır yatırımındaki düşüş, ister istemez aynı oranda ikinci el pazarını kademeli olarak canlandırıyor. Nitekim yatırımcı; bu dönemde düşük maliyetli araçlara yöneldi. 2012-2013 model araçlar büyük rağbet görüyor. Daha yeni araçların satışları da ters orantılı olarak geriledi. Mesela 2016-2018 model aralıklı araçlarda yüzde 15-20’lik düşüş meydana geldi. Çünkü yatırımcı koşullar nedeniyle endişeli, daha temkinli ve daha ekonomik davranıyor. Daha da önemlisi, ‘zor’ insana doğruyu öğretir ya; yatırımcı da artık işin durumuna göre yatırım yapmaya başladı. Ben, ikinci eldeki değer kaybının yıl sonunda yüzde 5-10’lara kadar düşeceğini öngörüyorum. Gelelim turizm taşımacılığı ayağına... Buradaki kayıp çok daha büyük ve bu kaybın telafisi de daha uzun zaman alacaktır diye düşünüyorum. Turizmciler adına 2021 yılı için beklentilerimiz düşük... Fakat doğaüstü olaylar ve pandeminin ikinci dalgası gerçekleşmez ise, 2020’nin çok daha ilerisinde seneyi kapatabiliriz. Ancak 50-60 milyon turist rakamlarını gördüğümüz 2019’un ise ancak yarısını görebiliriz. Hastalık bitse bile, tüm dünyada ekonomiler zayıfladı, insanların alım güçleri geriledi. Ekonomisi bozulan insan ilk olarak seyahatinden feragat eder; ki bu da turizmi olumsuz etkiler.     Şehirlerarası yolcu taşımacılığında daha fazla ışık görünüyor. İnsanların önemli kısmı, pandemi nedeniyle seyehatlerini erteledi. Bu da hastalık olmaması durumunda, gelecek yıl daha fazla insanın seyahat edeceği anlamına geliyor. Girişte de söyledim; bu pandemi herkesi çok yordu, herkesi takatsiz bıraktı. İşler nasıl olursa olsun, otobüsçünün yatırım yapma gücü zayıfladı. Hele bu kurlar ve bu faizlerle sıfır otobüs yatırımı yapmak, çok ama çok zor hale geldi. Arz olacak ve siz sıfır otobüs alamayacaksanız, tek alternatif kalıyor: İkinci el...  Her zaman ısrarla altını çizerim; dönem çok riskli, fazla borçlanmak sonu getirebilir. Yüzde 50 peşinatınınız cebinizde yoksa, kesinlikle yatırım yapmayın derim; çünkü bu fiyatlarla aracın parasını çıkarma şansı yok. Hayal kurmanın anlamı yok! Bir başka dostane uyarım da hep şu olmuştur: İşe göre araç alın! Son olarak şunları söylemek isterim: Herkesin hedefi 2023 yılı olsun. Otobüsçü altın çağını 2023 yılında yaşayacaktır. İnsan emeğinin ucuz olduğu ülkelerden birisiyiz. Volkswagen-Skoda grubu ticari araç üretimini burda yapmaya niyetlendiğinde, mutlaka bir fiyat düşüşü gerçekleşecektir. Aynı oranda istihdam oranı da artacaktır. Ülkemiz deki yan sanayii kuruluşlarına da güzel bir kalkınma kapısı olur.