Koronavirüs D1 Belgelileri Vurdu, D2 Belgelilere Yaradı

Tüm dünyada milyonlarca kişiyi etkileyen, binlerce kişinin hayatını kaybetmesine neden olan Covid-19 pandemisi, yine dünyada olduğu gibi ülkemizde de ekonomik dengeleri altüst etti. Türkiye’de ilk vakanın görülmesinden bu yana Sayın Cumhurbaşkanımız ve Bilim Kurulu başta olmak üzere tüm devlet kademesi önemli kararlar alarak öncelikle virüsün yayılmasının önüne geçme amacıyla birçok yasal düzenleme tesis ettiler.

Bu bağlamda hayati olan faaliyetler haricinde, virüsün yayılmasına neden olabilecek neredeyse tüm ekonomik-beşeri faaliyetler ya kısıtlandı ya da yasaklandı. Malum olduğu üzere; şehirler arasında yapılan ticari yolcu taşımacılığı (otobüsler bakımından); 28.03.2020 tarihli, İçişleri Bakanlığı’nın yayımladığı bir genelge ile öncelikle yolcular bakımından seyahat izin belgesine tabi tutuldu, devamla aynı tarihli ek genelge ile otobüs seferlerinin de valilik iznine tabi tutulacağına karar verildi. Son olarak 30 büyükşehir ve Zonguldak iline giriş ve çıkışlar istisnalar saklı kalmak kaydıyla yasaklandı.

Bu düzenlemeler incelendiğinde yapılış usullerinin ve içeriklerinin birtakım gri alanlar bıraktığı anlaşılıyor idi. Bu yöndeki endişelerimiz ise haksız çıkmadı. İş bu yazının hazırlandığı tarih itibarıyla, D1 Belgesi ile taşımacılık yapan, yani tarifeli yolcu taşımacılığı yapan sektör mensuplarının, yapılan düzenlemeyle büyük bir adaletsizlik yaşadıklarını dile getirdikleri ortadadır.

İçişleri Bakanlığı’nın internet sitesinde yer alan haberlerden, yukarıda bahsedilen iki genelgenin metnine ulaşmak mümkün olmamıştır. Bu nedenle anılan genelgelerle ilgili Bakanlıkça yapılan basın açıklamaları ve fiili uygulamalar dikkate alınarak aşağıdaki çıkarımları yapmak mümkündür.

Bakanlık’ın internet sitesinde yer alan ve konuyla ilgili bulunan haber metinleri incelendiğinde, düzenlemenin fiili olarak;

• Yolcuların seyahatinin izne tabi tutulmasının yanı sıra,
• Tarifeli tüm yolcu taşımacılığı işlemlerinin iptal edilerek,
• Mülki amirin izniyle, seyahat izni olan yolcuların bulunduğu otobüslerle yolcu taşınmasına müsaade edildiği ve
• İznin de yalnızca D2 belgesine sahip araçlarla, tarifesiz yolcu taşımaları için verilmesi suretiyle icra edildiği anlaşılmaktadır.

İzah edildiği üzere, anılan düzenlemeyle,D1 belgesi ile tarifeli taşımacılık yapan sektör mensupları -yani esasen şehirler arası taşımacılığın esas uygulayıcıları- bu düzenleme karşısında, tamamen sistem dışı bırakılmışlardır.

Yani Bakanlığın genelgeleri ile binlerce otobüsü bulunan ve yegâne işi şehirler arası yolcu taşımacılığı olan sektör mensupları ve bunların çalışanları tamamen saf dışı kalmışken, pandemi süresince tüm pazar, D2 turizm belgeli (tarifesiz yolcu taşımacılığı yapabilecek) işletmecilere bırakılmıştır. Bu durumun sektör içinde eşitsizlik yarattığı ise aşikardır.

Şehirler arası yolcu taşımacılığının kül olarak D2 belgeli otobüslerle yapılması hâlinde, bu taşıma seferlerinin kontrolü zorlaşacak, bilet fiyatlarının denetimi güçleşecektir. Kaldı ki; D2 belgeli otobüslerle pandemi süreci içinde “tarifeli” seferlerin yapılmaya başlandığı da herkesin malumudur. Sosyal medyada karşımıza çıkan ilanlarla “her hafta 3 gün x şehrinden y şehrine z saatinde otobüs kalkacaktır” duyuruları açıkça yapılmaktadır. Eğer D2 belgeli otobüslerle pandemi süreci içinde “tarifeli” seferler yapmak mümkünse, bunun D1 belgeli otobüslerle yapılmasının önünde de herhangi bir mani bulunmadığı yorumunu yapmak yerinde olacaktır.

Bir sektörün faaliyetlerini kısıtlayan İdare’nin ise kısıtlama getirdiği işleminde kamu yararının yanı sıra, işlemin muhatapları arasında sağlayabileceği oranda eşitliği tesis etmesi Anayasal bir yükümlülüktür. Yolcu taşımacılığının kısıtlandığı günlerde, bunun kısıtlanma biçimi, kısıtlamanın imkanlar dahilinde tüm muhataplarına eşit biçimde sirayet etmesi önem arz etmektedir. Aksi hâlde bu süreç boyunca zarar eden, tam manasıyla sistem dışına itilen D1 Belge sahibi işletmecilerin, anılan düzenlemelerin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptalini istemeleri, devamında ise zarara uğradıklarından bahisle zararlarını talep etmeleri kaçınılmaz olacaktır.

Tüm bunların önüne geçmek ise Bakanlıkça yapılacak düzenlemeler ile mümkündür. Bakanlıkça yapılacak düzenlemelerle, fiili olarak yapılmaya başlanan “tarifeli” yolcu taşımacılığı için D1 belgesi bulunan işletmecilere de belli oran ve sıra ile izin verilerek, zor günlerden geçen sektörün bir nebze de olsa nefes alması sağlanacağı gibi rekabetçi ortamın yaratılmasıyla bilet fiyatlarının kontrolsüz artmasının da önüne geçilerek vatandaşların da faydasına olacak bir sonuç elde edilebileceği açıktır.

Bu noktada ise görebildiğimiz kadarıyla karayolu yolcu taşımacılığı sektörünün üst kuruluşları, sektör mensuplarının sair zamanda da eleştirilerinin hedefi olduğu üzere, bu yazıda izah edilen sorunla ilgili olarak da kamuoyu oluşturmak da dahil çözüm getirmekte yetersiz kalmışlardır. Bugün yaşanan türde sektörel sorunların, bu sorunları devlet kurumları nezdinde dile getirebilecek, sektörün çözüm önerilerini muhatabına iletebilecek üst kuruluşlarla daha kısa sürede ve doğru biçimde çözüleceğine inanmaktayız. Bugün yaşanan sorunda, sektörün güçlü üst kuruluşlarının bulunmayışının payı da yine sektör mensuplarınca değerlendirilmelidir.

Umuyoruz ki; İçişleri Bakanlığımız başta olmak üzere devletimizin tüm ilgili kurumları, ülkemizin işleyişi için hayati öneme sahip olan ve geçirdiğimiz bu zor günlerde hiçbir fedakarlıktan kaçınmayan D1 seyahat belgesi sahibi işletmecilerin ve milletimizin faydasına olacak gerekli düzenlemeleri ivedilikle tesis edecektir.

                                                                                                                                             Mertkan Boran YAVUZ