Sorun ve çözümlerimizi Şura’ya taşıyoruz

Bilindiği?üzere Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), her yıl ‘Türkiye Sektörel Ekonomi Şurası’ düzenliyor. Devletin en üst kademesi ve bakanların hazır bulunduğu bu önemli toplantıda; tüm sektörler, TOBB’da temsil edilen sektör meclisleri aracılığıyla önemli sorunlarını ve çözüm önerilerini anlatıyor. ‘5 Sorun ve 5 Çözüm’ başlıklı toplantı, yaşanan pandemi nedeniyle bu sene çok daha büyük önem kazandı. Çünkü pandemi yüzünden tüm sektörler büyük yara aldı, pek çok firma iflas etti veya iflasın eşiğine geldi. Dahası, çok ciddi önlem alınmaz ve daha güçlü destek sağlanamaz ise, pek çok sektörde çöküşler yaşanabilir. Bu sektörlerin başında da karayolu yolcu taşımacıları ve turizmciler geliyor. Biz de TOBB?Karayolu Yolcu Taşımacıları Sektör Meclisi olarak, 2021’in başlarında yapılacak olan ‘Türkiye Sektörel Ekonomi Şurası’na titizlikle hazırlanıyoruz. Bu çerçevede toplantılar yapıyor, en çok öne çıkan 5 sorunumuzu ve çözüm önerimizi hazırlıyoruz. Sunacağımız sorun ve çözümleri artık şekillendirmeye başladık. İlgili bakanlıklarımızın da hazır bulunduğu toplantıda bunları dile getirip destek talebinde bulunacağız.

Malumunuz üzere  TOBB?Karayolu Yolcu Taşımacıları Sektör Meclisi çatısı altında şehirlerarası otobüsçüler, turizm taşımacıları, servisçiler ve kentiçi toplu taşımacılar yer alıyor. Dolayısıyla hazırlayacağımız 5 soru, 5 sektörü de kapsamak durumunda ve öyle de olacak.

Şehirlerarası otobüs sektörü açısından baktığımızda; biliyorsunuz karantina nedeniyle sektör 2.5 ayı aşkın süre kontak kapattı. Haziran ayı itibariyle kısmi normalleşme başladıysa da, bu kez otobüslere koltuk sınırlaması getirildi. Tüm otobüsler 1+1 koltuk düzeninde çalışmaya başladı. Fiyatlar aynı, kapasite yüzde 50 daha az... Bu düşük kapasite ve sezona rağmen, otobüsler yüzde 100 doluluklara ulaşamadı. Özellikle bulaşma korkusu nedeniyle vatandaşların özel araçlara yönelmesi de sektörü ciddi oranda sıkıntıya soktu. Bu düşük kapasite olayının artık son bulmasını talep edeceğiz. Tabii ki toplum sağlığı önemli ve bizler bunun için her türlü fedakarlığa hazırız. Korunma ve hijyen açısından üstümüze düşeni de fazlasıyla yaptığımızı düşünüyorum. Ayrıca, bu konuda geliştirilen teknolojik yeniliklere de açık bir sektörüz. Mesela, virüslerin insan sağlığına zarar vermeden ultraviyole ışınlarıyla yok edilmesi konusunda çok önemli bilimsel buluşlar söz konusu. Adım adım okulları açıyorsak, seyahatin önündeki sınırları da teknoloji ile aşıp bu alanda normalleşmeyi sağlayabiliriz. Biz bu konuda, Sağlık Bakanlığı, Sağlık Bilim Kurulu ve gerekli tüm birimlerle işbirliğine hazırız. Nitekim bu yöndeki girişimlerimiz de sürüyor.

Şehirlerarası taşımacılıkta yaşadığımız sorunlara eş değer olarak, turizm taşımacılığının durumu da iç açıcı değil. Turizmde yüzde 80’nin üzerinde bir daralma söz konusu. Dahası, önümüzdeki yıl da umut vermiyor. Sigortası, vergisi, şoför maaşı ödenen binlerce turizm aracı, otoparklarda yatıyor. Bunların bir kısmı da taksitle alınmış araçlar.

Ötelemeler oldu; küçük bir rahatlama gibi görünse de hepsinin ödeme günleri gelip çattı. Sektörde işsizlik diz boyu. İflas noktasına gelen pek çok firma var.

Salgın önlemleri kapsamındaki kısıtlamalar nedeni ile ilk 3 aylık dönemde çalışmayan şehirlerarası otobüsler ve turizm otobüsleri gibi, servis taşımacıları ve özel halk otobüsçüleri de büyük sıkıntı yaşadı. Kredi, vergi, tedarikçi vs ödeyemeyen taşımacıların borçları, normalleşme sürecinde ödenmek kaydıyla ertelenmiştir. Ancak normalleşme sürecinde devam eden kısıtlamalar, salgın korkusu, ekonomik nedenlerle azalan hareketlilik, otomobil kullanımının yaygınlaşması, işyerleri ve eğitim kurumlarıyla ilgili belirsizlikler nedeniyle hiç kimse umduğunu bulamadı.

Çözüm önerimiz: Sektör temsilcilerinin ticari hayata devam edebilmeleri için güncel ve geçmiş dönem MTV, KDV, SGK ve vergi borçlarından mahsup edilmek üzere; 2019 yılındaki mali tablolarında gözüken cirolarının yüzde 10’nu oranında mali destek sağlanmasıdır. Bu destek sağlandığı taktirde istihdamdaki daralma önlenecek, ülke ekonomisine yeni katkılar sağlanacaktır.

Mali destek sağlanmadığı taktirde ise ya MTV, KDV, SGK ve vergi borçları bir seferliğine alınmamalıdır ya da  bu borçlar,  düşük ve sabit faiz ile 2021 yılının ikinci yarısından itibaren 12 ay vadeyle ertelenmelidir.

Öte taraftan çalışmayan araçların geçici süreyle trafikten çekilmesine müsaade edilerek, onlardan motorlu taşıtlar vergisi alınmaması gerekiyor. Personel ücretleri, kısa çalışma ödeneği kapsamında ödenmeye devam etmelidir. Kısıtlı kapasite ile taşımacılık yapan otobüslerden otoyol, köprü geçiş ücretleri yüzde 50 indirimli olarak alınmalıdır. Otogar kiraları ve çıkış ücretleri yüzde 50 indirimli olarak uygulanmalıdır.  D1 belgelerine kayıtlı edilen otobüslerin özmal, kiralık ayrımı yapılmadan yaş haddi Avrupa’daki gibi 20’ye çıkarılmalıdır. Uçaklarda ve servis araçlarında olduğu gibi otobüslerde gerekli önlemler alınarak tam kapasite ile taşımacılık yapılabilmelidir.

Özel halk otobüslerinin ruhsatlandırma ve işletme sistemi ile ilgili olarak; bir standart olamaması nedeniyle, her ilde ve belediyede ayrı uygulamaların olması ve bu sorunun işletmecileri mağdur etmesi önlenmelidir. Düşünebiliyor musunuz; özel halk otobüsleri ile ilgili olarak 6 ayrı ruhsatlandırma yöntemi var.

Belediyenin bireysel olarak kendi inisiyatifleri çerçevesinde geliştirdikleri farklı işletme yöntemleri, işletmecileri mağdur ederek çifte standart oluşturmaktadır. Araçların bir kısmı süreli sözleşmeli, bir kısmı geçici ruhsatlıdır. İhtiyaçlara yanıt verecek bir Toplu Ulaşım Yasası ile bu ruhsatlama karmaşasının ortadan kaldırılması lazım.

Özellikle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından belgelendirilen taşımacılık faaliyetleri, yine aynı bakanlığın U-ETDS sistemi ile denetimi altına alınmışken diğer ilgili bakanlıklar ile koordinasyon sağlanmadığı için, bilgi akışı ve denetimlerde ciddi sorunlar ve mağduriyetler yaşanıyor.